Wat gaat er veranderen met de nieuwe IFRS-boekhoudregels voor leasing (IFRS16)?

De algemene gedachte van de regelgevers IASB en FASB is dat alle leases bij de lessee op de balans zouden moeten staan. Dus ook operationele leases.

Met name de IASB is erg gefocust op de balans en redeneert dat aangegane verplichtingen voor leasecontracten altijd als passiefpost op de balans moeten worden getoond. De IASB is immers van mening dat alle leases de facto financieringsmiddelen zijn voor het gebruik en eventuele verwerving van een object. Tegenover deze verplichting moet uiteraard een actief-post worden getoond om de balans in evenwicht te houden: hiertoe is conceptueel het recht van gebruik (Right of Use) bedacht. Boekhoudkundige verwerking zou voor alle leases zich dan voltrekken zoals nu bij de Boekhoudkundige verwerking van financial leasecontracten, zij het dat de eerste waardering nu alleen de contante waarde van de contractuele leasetermijnen is. Dat betekent dat een eventuele restwaarde (waarde bij einde leasecontract, denk aan een auto na 4 jaar) niet op de balans wordt getoond, aangezien de restwaarde per definitie niet betaald wordt in het totaal van de leasetermijnen.

En bij een ‘financiering’ hoort natuurlijk een rentecomponent in de resultatenrekening. Dus waar de operationele leases voorheen in één post werden getoond als kostenpost, wordt de leasetermijn straks opgedeeld in een afschrijvingsdeel en een rentedeel, berekend op basis van annuïteiten. Tenminste, dit geldt voor de meest courante leasecontracten. Voor de huur van vastgoed zou er blijvend sprake zijn van één enkele kostenpost.

Voor wie geldt IFRS16?

In principe gelden de nieuwe boekhoudregels voor leasing enkel voor bedrijven die boekhouden volgens het IFRS-boekhoudstelsel. Dat zijn over het algemeen grote bedrijven die beursgenoteerd zijn, die een dochter zijn van een beursgenoteerd bedrijf, of die zelf gekozen hebben om de IFRS regels toe te passen.

Feitelijk kan ieder bedrijf ervoor kiezen om IFRS toe te passen in de boekhouding.

Een nationale regelgever – in Nederland de Raad voor de Jaarverslaggeving – kan echter bepalen dat bepaalde regels van toepassing zijn op ieder bedrijf. Het valt dus niet uit te sluiten dat vroeg of laat ook MKB-bedrijven de nieuwe regels voor leasing zouden moeten gaan toepassen.

Wanneer worden de nieuwe boekhoudregels van kracht?

De nieuwe IFRS-boekhoudregels gaan in per 1-1-2019. Nadat de IASB de standaard IFRS16 heeft gepubliceerd in het voorjaar van 2017, hebben de Europese autoriteiten hun endorsement verleend, wat concreet betekent dat de standaard een verplicht karakter heeft gekregen in Europa.

In de tussentijd zijn marktpartijen, accountants en bedrijven de gevolgen van de standaard in kaart aan het brengen. Leasemaatschappijen zullen wellicht producten ontwikkelen die inspelen op de standaard. Bedrijven zullen een besluit moeten nemen over hoe om te gaan met lopende leasecontracten en dienen nog een aantal noten te kraken. In de voorstellen is o.a. nog steeds een zwak punt de afbakening tussen waar een lease stopt en een servicecontract begint: het laatste type contract komt nog steeds niet op de balans. En een gecombineerd contract van objectfinanciering en services, zoals de huidige operational leases, zou verplichten tot activeren van ook de servicedelen voor zover geen splitsing bekend is. Dit punt – naast een groot aantal andere – maakt dat de nieuwe regeling niet noodzakelijk transparanter wordt. De regelgever heeft een aantal richtlijnen gegeven, zodat marktpartijen niet allemaal zelf op zoek gaan naar oplossingen om te bepalen wat een lease- en wat een servicecontract is.

Kritiek op de nieuwe boekhoudregels voor leasing

De voorstellen van de IASB (en FASB) hebben de nodige kritiek ontlokt bij ‘het werkveld’. Nadat de eerste voorstellen gepubliceerd werden in de zgn. Exposure Draft van 2010 werden liefst 800 reacties ingestuurd, voor het overgrote deel (zeer) negatief. De kern van de kritiek kwam hierop neer: de IASB ziet elke lease als een financiering, maar dit gaat voorbij aan de dagelijkse praktijk. Lessees willen een object (auto, copier, heftruck,…) vooral kunnen gebruiken, zonder er (ooit) eigenaar van te willen worden. Huurders willen een pand huren, ze kiezen er expliciet voor om geen eigenaar te willen zijn.

De IASB ging in de ‘rebound’ in 2013, met een aantal bijsturingen, die bedoeld waren om de regels te vereenvoudigen. Echter deze bijsturingen leidden op hun beurt weer tot nieuwe complicaties. Ook dit keer werden bijna 700 voornamelijk negatieve reacties ingestuurd. Ook de Europese instanties lieten zich niet onbetuigd en riepen de IASB op om de voorstellen in deze vorm niet door te drukken. De IASB heeft zeker rekening gehouden met deze opmerkingen, zo blijkt uit de eindversie. Dit neemt niet weg dat de basisvisie van de IASB ‘leasing = financiering’ een theoretische benadering is, die niet altijd recht doet aan de werkelijke situatie.

De nieuwe boekhoudregels en het huren van vastgoed

Huurpanden zijn voor veel bedrijven de grootste niet on-balance getoonde activa en worden veelal ook niet als ‘eigen actief’ gezien. Het is dan ook erg bijzonder dat activa die men huurt zonder de intentie op eigendom, toch op de balans verantwoord zullen moeten worden onder de nieuwe boekhoudregels voor leasing.

Tegelijk wensen huurders in het huurcontract opties in te bouwen om het gehuurde pand langjarig te kunnen gebruiken, zeker als het pand op een A-locatie ligt. Maar de vraag is of deze optie – vooral bedoeld vanuit het oogpunt van goed beheer – dusdanig doorweegt dat (de waarde van) het actief in zijn geheel op de balans getoond moet worden.

Bedrijven die veel panden huren, bijvoorbeeld grote retailers, zullen als gevolg van deze nieuwe regels zeer ingrijpende wijzigingen zien in hun boekhouding, terwijl er in de praktijk niets veranderd is.

IASB en FASB

IASB, www.ifrs.org, een internationale ‘body’, staat voor International Accounting Standards Board en FASB, een Amerikaanse (U.S.) regelgever, voor Financial Accounting Standards Board.

De Europese Unie heeft vastgelegd dat richtlijnen uitgevaardigd door de IASB, na ‘van toepassing verklaring’ door de EU binnen de EU van toepassing zijn op beursgenoteerde bedrijven. In Amerika zijn de door de FASB uitgevaardigde regels integraal van toepassing op alle bedrijven, dus ook de kleine en middelgrote.

Op initiatief van de IASB – International Accountancy Standards Board – is een project (Leases Project) opgestart om de boekhoudregels voor leasing grondig te wijzigen. Daarbij is uitgegaan van de premisse dat ‘alle leasecontracten op de balans moeten verantwoord worden’, met als argument dat de gebruiker/lezer van de Jaarrekening op die wijze beter zou geïnformeerd worden inzake de verplichtingen van een onderneming.

Onder de nieuwe regels zullen naast de financial leases ook operational leases, huurcontracten met betrekking tot vastgoed en andere huurcontracten op de balans verantwoord worden. De leasingbranche heeft bij herhaalde gelegenheden zware kritiek geuit op de voorstellen, in hoofdzaak omdat deze van een dusdanige complexiteit zijn dat de gebruiker/lezer van de Jaarrekening in tegenstelling tot het beoogde doel juist niet beter geïnformeerd wordt. Daarnaast stelde de branche dat de IASB uitgaat van een verkeerde definitie van lease. De IASB beschouwt alle leases als financieringscontracten, terwijl de werkelijkheid is dat de onderneming (lessee) juist enkel het gebruik van het object nastreeft om bedrijfseconomische redenen. In die zin vormt een operational leasecontract eerder een dienst, nl. mobiliteit (voor een auto), drukken/copiëren (voor een kopieermachine), flexibiliteit (bij huur van een pand in tegenstelling tot koop).

De invoering van de voorgestelde regels brengt een forse aanpassing van de IT-systemen met zich mee.

Kort gezegd stelt de leasingbranche dat de voorgestelde regels een schijnprobleem oplossen, omdat de bestaande regels (IAS 17) wel degelijk voldoen, en dat de nieuwe regels duur en complex zijn en hun doel van meer transparantie volledig voorbijschieten.

Totstandkoming van IFRS16

De International Accountancy Standards Board (IASB) en de Financial Accounting Standards Board (FASB) hebben in een op 17 augustus 2010 gepubliceerd ‘Exposure Draft’ een set aan nieuwe boekhoudregels voorgesteld, waarvan een in het oog springende regel is dat operationele leases hun off-balance karakter verliezen. Alle leases zullen dus zonder enig onderscheid op de balans van de lessee verantwoord worden.
De Exposure Draft omvat een volledig nieuw boekhoudstelsel voor lease, zowel aan lessee- als aan lessorzijde. De vergaande complexiteit van de voorstellen maken het marktpartijen bepaald niet makkelijker op, reden waarom er behoorlijk wat weerstand tegen is ontstaan. De IASB en de FASB hebben besloten rekening te houden met de diverse opmerkingen en suggesties uit ‘het werkveld’.

In 2013 publiceerde de IASB een nieuwe Exposure Draft. Hierin werd een dual model geïntroduceerd van twee types Lease (A en B). Ook deze ED ontlokte heel wat kritiek uit het werkveld. Uiteindelijk is het dual model in de definitieve standaard verlaten.

Op 13 januari 2016 publiceerde de IASB de nieuwe boekhoudregels voor leasing, IFRS16 genaamd. Als gevolg van de nieuwe standaard moeten met ingang van 1 januari 2019 leasecontracten op de balans verantwoord worden, met name operational leasecontracten (financial leases staan al op de balans). Onder leasecontracten wordt ook verstaan huurcontracten, bijvoorbeeld van vastgoed. Het lijdt geen twijfel dat vooral dit laatste een grote impact zal hebben op de balansen – en de balansratio’s – van bedrijven die boekhouden onder het IFRS stelsel.

De tekst van de IFRS16 standaard is om auteursrechtelijke redenen enkel via de IASB website verkrijgbaar, na registratie. Klik hier voor toegang tot de IASB website. De tekst is in het Engels.

Deze regels zijn dus alleen van toepassing op bedrijven die boekhouden volgens IFRS regels, dat is verplicht voor beursgenoteerde bedrijven, maar ook andere organisaties kunnen kiezen voor IFRS. Voor het MKB is IFRS16 niet van toepassing.

 

Wist je dat

In Nederland vallen aanbieders van leasingproducten niet onder de Wet Financieel Toezicht (Wft), dit geldt overigens ook voor aanbieders van krediet aan de zakelijke klanten.

Lees meer over leasing en vergunningen

Share This